Davlat Toshev

Davlat Toshev: Buxoro miniatyurasining posboni va ustasi

Davlat Bo'ronovich Toshev 1975-yilda qadimiy Buxoro zaminida — me'morchiligi va ko'hna ko'chalari ruhi tarixga yo'g'rilgan o'lkada tug'ilgan. Yoshligidanoq uni sharq qo'lyozmalarining tafakkurga to'la olami, qadimiy kitob bezaklarining nozik grafikasi va tabiat uyg'unligi o'ziga tortgan. Ana shu jonli yoshlik qiziqishi uning keyingi taqdirini belgilab berdi.

Maktabni tugatgach, Davlat Namanganga yo'l oldi va u yerda uch yil davomida usta Baxtiyor Xanafiyev rahnamoligida puxta ta'lim oldi. Aynan o'sha yerda uning hunari uchun chuqur zamin yaratildi: dastlabki badiiy poydevor shakllandi, rangni nozik his qilish va an'anaviy tasviriy san'atni anglash tuyg'usi kamol topdi. Akasi — usta Davron Toshev bilan ijodiy hamkorlik ham muhim bosqich bo'ldi. Akasi uning ijodiga akademik aniqlik olib kirdi, texnikasini sayqallashga, bilimlarini tizimlashtirishga va asarlariga kasbiy yetuklik baxsh etishga yordam berdi. Kompozitsiyaning an'anaviy sirlarini, tabiiy pigmentlar va ipak qog'oz bilan ishlash nozikliklarini o'zlashtirgan Davlat Toshev o'zining ilk mustaqil asarlarini yaratdi va ular kasbdoshlar orasida tezda e'tirof topdi.

Davlat Toshev ijodi Buxoroning asrlar sinovidan o'tgan an'analari bilan dunyodagi yuksak san'at ixlosmandlari o'rtasidagi jonli ko'prikka aylandi. Xalqaro e'tirofga yo'l 2000-yillar bo'sag'asida Olmaotadagi «O'rta Osiyo hunarmandlari» loyihasidagi ishtirokdan boshlandi. Tez orada uning asarlari Yevropa tomoshabinini ham zabt etdi: ustaning ko'rgazmalar geografiyasi Fransiyaning yirik madaniy markazlarini — Parij, Lion, Grenobl va Marseldagi ko'rgazmalardan tortib Tyonvil, Lill va Longmamezondagi shaxsiy ekspozitsiyalargacha, shuningdek «L'histoire de la peinture miniature» yirik loyihasidagi ishtirokni qamrab oldi.

Uning asarlari Bonn shahridagi «O'zbekiston kunlari» doirasida namoyish etildi, AQShning Santa-Fe shahridagi nufuzli madaniy forumda o'zbek maktabini taqdim etdi, Shveytsariyaning Sion va Isroilning Al-Fahm shaharlaridagi ko'rgazma zallarida ko'rsatildi. Har bir shaxsiy yoki jamoaviy ekspozitsiya chet ellik tomoshabin va kolleksioner uchun sharq miniatyurasining she'riy, nafis olamini ochib berdi.

Yangi asarlar yaratish bilan bir qatorda usta tarixiy merosni asrashga alohida e'tibor qaratadi va qadimiy kitoblar hamda qo'lyozmalarni nozik tarzda restavratsiya qiladi. Uning uchun bu shunchaki qog'oz va bo'yoq bilan ishlash emas, balki yozma madaniyatning so'nib borayotgan parchalarini hayotga qaytarish usulidir.

Ijodidagi alohida muhim bosqich «Abru-Bahor» («Bahor buluti») texnikasining tiklanishi bo'ldi. Tarixiy vatani Buxoro bo'lgan bu murakkab qadimiy qog'oz marmarlash san'ati vaqt o'tishi bilan ona zaminida deyarli unutilgan edi. Davlat Toshev Buxoro davlat universiteti tadqiqotchilari bilan hamkorlikda asl retseptlar va naqsh tushirish usullarini zarrama-zarra tikladi hamda Buxoroga ushbu betakror va nafis hunar markazi maqomini qaytardi.

2019-yilda usta «Ustoz-shogird» (Ustoz — shogird) an'anaviy amaliy san'at markaziga asos soldi. Bu shunchaki o'quv maskani emas, balki qadimiy an'analar qo'ldan qo'lga, qalbdan qalbga o'tadigan jonli muhitdir.

Bugun Davlat Toshev rahnamoligida 100 dan ortiq shogird Buxoro miniatyurasi, klassik xattotlik, kitob restavratsiyasi va «Abru-Bahor» texnikasi nozikliklarini egallamoqda. Markaz tarbiyalanuvchilari xalqaro tanlov va festivallarda e'tirof qozonib ulgurdi, bu esa Buxoro miniatyura maktabi muzey eksponati sifatida saqlanibgina qolmay, balki faol rivojlanib, yashab kelayotganini isbotladi.

Davlat Toshev nomi va uning asarlari haqli ravishda O'zbekiston xalq amaliy san'ati ustalarining milliy katalogiga kiritilgan. Uning hayoti va mehnati — san'atga uzluksiz xizmat bo'lib, ipak qog'ozdagi har bir chiziq asrlar tarixining davomiga aylanadi.